Denktank versterkt de Kamer (21/8/2023)
Er wordt recent, en van diverse kanten, gewezen op de zorgwekkend zwakke situatie waarin ons parlement verkeert door het vertrek van veel geroutineerde parlementariërs en de komst van nieuwe leden die enige tijd nodig zullen hebben om op volle toeren te kunnen functioneren.
In de tussentijd zal het parlement niet in staat zijn om voldoende tegenmacht jegens de overheid te bieden.
Dat een zwak parlement tot catastrofale gevolgen leidt, leren we o.a. uit het Toeslagenschandaal en het Groningse gaswinning schandaal.
Hoe moet dat gaan met wetgeving voor de voorliggende problemen?
De oorzaken van de zwakte van het parlement liggen voor een belangrijk deel in het tijd- en kennisgebrek bij de Tweede Kamer.
Er wordt door diverse waarnemers gesteld dat een gremium/denktank nodig is, dat de werkzaamheden van de Kamer verlicht door onder meer onderzoekstaken over te nemen.
Er mag trouwens ook niet verwacht worden dat de Kamer zonder hulp van een denktank haar taak als medewetgever en controleur van de overheid betekenisvol zal kunnen uitoefenen.
Dat is logisch gezien de complexiteit van de samenleving.
Het gebruik van AI in wetgeving vereist sowieso het onderzoek door deskundigen; van Kamerleden mag je niet verwachten dat zij ook AI deskundigen zijn.
De Kamer heeft kortom een onafhankelijke denktank nodig.
Maar ook de Eerste Kamer is tekortgeschoten in de beoordeling van de uitvoerbaarheid van wetten (de toeslagenwetgeving).
Ook zij zou baat hebben bij de werkzaamheden van de denktank.
Het ligt voor de hand dat de kennis die bij de departementen aanwezig is nu ook aan de de leden van de beide Kamers en de denktank ter beschikking zal worden gesteld en dat de reguliere adviesorganen hun adviezen nu ook aan hen zullen uitbrengen.
Detachering van leden uit de adviesorganen bij de denktank, zal bij de opstart van deze veranderingen de snelheid van besluitvorming in het wetgevingsproces bevorderen.
De functies van de denktank
Een belangrijk deel van de functies van de denktank zal bestaan uit het verifiëren en valideren van wetsontwerpen en de modellen die daarbij zijn gebruikt aangezien deze modellen een volstrekt onvolledige en subjectieve samenvatting van de werkelijkheid zijn en fouten zullen blijken te bevatten. De uitkomst wordt geprojecteerd tegen de achtergrond van de werkelijkheid. Aldus Pieter Omtzigt in zijn boek Een nieuw sociaal contract, pag. 114.
Uit deze projectie worden de mogelijkheden en bezwaren duidelijk; zij worden geformuleerd en beargumenteerd in opties die de denktank aan de beide Kamers aanbiedt. Bij de bespreking daarvan zal er de nodige ruimte zijn voor het belichten van onderdelen van de partijprogramma’s.
De Kamers maken hieruit tenslotte hun politieke keuzes die de basis vormen voor hun standpunten in het wetgevingsoverleg met de ministeries.
De denktank is dus -anders dan velen verwachten- geen adviesorgaan maar een sterke en bepalende schakel in de oordeelsvorming en stellingname van de beide Kamers.
Dankzij deze tussenschakel krijgen de Kamerfracties een helder beeld en inzicht in de uitwerking en het effect, dat de wet op de burgers zal hebben, en van de plaats voor partijprogramma’s daarin.
De functie van medewetgever krijgt een inhoud als nooit tevoren.
Deze hoogst noodzakelijk geworden “Cruciale aanpassingen” vloeien voort uit het besluit van 11 januari 2023 waarbij het monopolie van bewindslieden op de kennis van de departementen werd opgeheven. De argumentatie bij dat besluit was dat het niet goed denkbaar is dat de Tweede Kamer als medewetgever daar niet over zou kunnen beschikken.
Reflectie op het eigen functioneren
Als de Tweede Kamer, ondanks haar complexe samenstelling, haar taak als volksvertegenwoordiger serieus en integer onder ogen ziet, zal zij ongetwijfeld de diverse voordelen van de bedoelde denktank inzien en de consequentie trekken door zelfstandig het besluit te nemen tot het instellen ervan.
Hetzelfde kan gelden voor de Eerste Kamer.
De Tweede Kamer kan daarbij tevens besluiten dat de kosten geheel ten laste van de algemene middelen zullen komen. Er zal daartegenover namelijk een kostenbesparing mogelijk zijn door reductie van het aantal ‘begeleiders, adviseurs, woordvoerders, voorlichters en consulenten’.
De voordelen van een snelle en deugdelijke wetgeving zullen de kosten van de denktank derhalve ruimschoots dekken.
Kompas
De onafhankelijke denktank zal duidelijk georiënteerd zijn op het versterken en onderhouden van onze democratische rechtsstaat.
De leden worden, om belangenverstrengelingen te voorkomen, door loting aangewezen.
Voor verdere achtergronden en argumentaties verwijs ik naar de artikelen ‘Topoverleg’ en ‘Denktank van de Kamer’ op deze website.
Zwolle, bijgewerkt 28 augustus 2023