“Veel animo voor burgerberaad om vertrouwen in de politiek te herstellen”.
Aldus Trouw op 28 maart 2023. Het burgerberaad wordt steeds vaker toegepast voor het betrekken van de burgerij bij overheidsbeslissingen.
Trouw verwijst naar Vera Rovers en haar boekje ‘Nu is het aan ons’. Daarin wordt verslag gedaan van het geslaagde burgerberaad in Ierland waarbij de abortuswetgeving werd gewijzigd. Dat verslag wordt aangevuld met een lijst van basale punten waaraan een beraad moet voldoen om te slagen.
Omdat de regering kennelijk in een impasse verkeert wordt er meer dan voorheen over de functie van het burgerberaad gefilosofeerd en is het artikel in Trouw nog steeds actueel.
Ik zou graag op een paar punten willen aanvullingen maken die ik ontleen aan Eva Rovers.
Een van die punten is dat in het overheidsbesluit tot een burgerberaad moet worden vastgelegd hoe met de uitkomst van het beraad zal worden omgegaan.
Het is immers logisch dat men zich niet gaat inspannen met deelname aan een burgerberaad als niet duidelijk is wat met de uitkomst wordt gedaan.
Let wel, de uitkomst dient te worden opgevat als de uiting van de wil van de burgerij, en dat die uitkomst in een wettelijke regeling zal worden vastgelegd.
Het is bepaaldelijk niet bedoeld als een advies aan de wetgever.
De uitkomst moet dus worden behandeld zoals ieder ander wetsvoorstel dat door de overheid in behandeling wordt genomen.
Zo werd in Ierland de voorgestelde wetswijziging in eerste instantie onderworpen aan een referendum en vervolgens aan de gangbare parlementaire behandeling. (In alle stadia werd het met een ruime meerderheid aangenomen).
Het lijkt mij goed om hier duidelijk te maken welke belangrijke verschillen onder meer aan de orde zijn in vergelijking met de gewone gang van zaken bij het maken van wetten.
1. Doordat de leden van het beraad door loting worden aangewezen is de kans op de vorming van belangengroepen praktisch nihil. Het ontwikkelen van het zicht op het algemeen belang wordt daardoor niet vertroebeld door meningen van diverse lobbyisten en het promoten van partijbelangen.
2. Het beraad besluit zelf over de deskundigen die worden uitgenodigd om de diverse kanten van de problematiek duidelijk te maken. Dat is dus een proces dat zichzelf ontwikkelt omdat iedere bijdrage van een deskundige medebepalend zal zijn voor de keuze van de volgende deskundige.
3. Deze veelzijdigheid van voorlichting, die voor de Tweede Kamerleden doorgaans niet wordt bereikt, verhoogt de kwaliteit van het te nemen besluit.
4. Het beraad kan besluiten om de ontwikkeling van de voorlichtingen en besprekingen op geëigende momenten te publiceren. Ter zake dienende reacties uit de burgerij kunnen in de voortgaande beschouwingen worden meegenomen.
5. Openheid naar de burgerij verhoogt het vertrouwen van de burgerij in deze wijze van besluitvorming, en verhoogt tevens het bewustzijn van de leden over het belang van ieders inzet en toewijding. In Ierland heeft dat goed gewerkt.
Het zijn deze facetten die de aansluitende parlementaire behandeling zullen steunen en versnellen. De voorwaarden voor een goed verloop van het beraad die door Eva Rovers in haar boekje worden gesteld dienen de volle aandacht bij de bestudering daarvan.
Eerdere grootschalige burgerberaden werden als mislukt beschouwd omdat deze regels werden veronachtzaamd, zoals het niet nakomen van de afspraken over het toepassen van de uitkomst.
Doede van den Steenhoven
24 april 2023